Wykonywanie łemkowskich krywulek z okolic Komańczy zostało w sierpniu 2024 roku wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jest to pierwszy wpis elementu niematerialnego dziedzictwa kulturowego z mniejszości łemkowskiej i zarazem pierwszy wpis na Krajowej liście związany z mniejszością etniczną w Polsce.
Inicjatorką wpisu była Pani Anna Dobrowolska ze wsi Krzywa, której rodzina wywodzi się z Komańczy. Fundacja Na Rzecz Niematerialnego Dziedzictwa Kultury w Polsce wspierała Panią Dobrowolską i jej rodzinę w przygotowaniu wniosku do Narodowego Instytutu Dziedzictwa i promocji tego unikalnego elementu niematerialnego dziedzictwa kulturowego Łemków w Polsce. Eksperci i dokumentaliści z naszej Fundacji wykonali niezbędne kwerendy naukowe, przygotowali opracowania merytoryczne oraz bogatą dokumentację wizualną krywulek i pracy ich współczesnych twórczyń. W 2023 roku zrealizowaliśmy też serię filmów dokumentalnych poświęconych historii i tworzeniu karpackiej ludowej biżuterii koralikowej.
Anna Dobrowolska z Krzywej, twórczyni łemkowskich krywulek. Fot. B. Duleba, 2023. Z archiwum FNDK.
W 2025 roku kontynuujemy nasze zaangażowanie w dokumentację i promocję tworzenia łemkowskich krywulek, ich historii i współczesności, ze szczególnym uwzględnieniem tego rękodzieła i jego dziedzictwa w rodzinie Pani Anny Dobrowolskiej, najwybitniejszej twórczyni łemkowskich krywulek. Dzięki dofinansowaniu z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach Programu Ludowa i Tradycyjna, przygotowaliśmy publikację albumową pt. Łemkowskie krywulki – niematerialne dziedzictwo polskich Karpat.
W ramach realizacji zadania nasi eksperci i dokumentaliści starali się dotrzeć do najważniejszych kolekcji, które znajdują się w zbiorach publicznych i prywatnych w Polsce. Były to krywulki wykonane przez Annę Dobrowolską i jej rodzinę, krywulki z okresu międzywojennego w kolekcjach muzealnych i te znajdujące się w zbiorach domów kultury, zespołów łemkowskich i osób prywatnych. Udało nam się dotrzeć do większości zaplanowanych miejsc i udokumentować na potrzeby albumu ponad 100 łemkowskich krywulek.
Autorzy albumu przy pracy w czasie kwerend i dokumentacji krywulek w terenie.
W przygotowanym albumie zamieszczamy teksty na temat regionu, strojów łemkowskich, historii tworzenia krywulek i karpackiej biżuterii koralikowej oraz wybraną bibliografię źródłową. Zamieściliśmy także wybrane zdjęcia archiwalne, ukazujące krywulki i kulturę łemkowską w jej pełnym trwaniu przed drugą wojną światową.
Pobierz bezpłatny album
W proces przygotowania edytorskiego i graficznego albumu zaangażowani byli wybitni specjaliści i artyści. Wszystkim raz jeszcze dziękujemy za pomoc i wsparcie w realizacji projektu. Mamy nadzieję, że nasza wspólna praca przyczyni się do upowszechnienia wiedzy o historii i współczesności łemkowskich krywulek. Zapraszamy wszystkich do zapoznania się z cyfrową wersją albumu. Album w wersji papierowej ma – niestety – niewielki nakład i zostanie przekazany twórcom, bibliotekom, muzeom i partnerom zadania.
***
Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
