Tworzenie łemkowskich krywulek i ludowej biżuterii koralikowej to ważne elementy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Łemkowszczyzny i polskich Karpat. Fundacja na Rzecz Niematerialnego Dziedzictwa Kultury w Polsce od kilku lat realizuje projekty badawczo-dokumentacyjne poświęcone ludowej biżuterii karpackiej.
W 2025 roku realizowaliśmy zadanie publiczne pn. Opracowanie merytoryczne i druk albumu „Łemkowskie krywulki – niematerialne dziedzictwo polskich Karpat”, dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Po drugiej wojnie światowej tworzeniem krywulek zajmowało się bardzo wąskie grono twórczyń – panie Daria Boiwka i Maria Huk z Komańczy. Pani Huk przekazała tę umiejętność swojej córce, Annie Dobrowolskiej, jej córkom oraz wnuczce. Dzięki temu w rodzinie pani Dobrowolskiej wytwarzaniem krywulek zajmuje się już piąte pokolenie. Krywulki wykonywane przez Annę Dobrowolską i jej rodzinę są szczególnie cenione, bo bezpośrednio nawiązują do najstarszych wzorów. Zamawiają je zespoły łemkowskie i kolekcjonerzy ludowej biżuterii, zakupują państwowe i prywatne muzea etnograficzne. Tradycję wykonywania krywulek z Komańczy rozwija także Teresa Wasylów, która przejęła tę umiejętność od matki i babki. Prowadzi w Komańczy warsztaty z wykonywania krywulek i biżuterii koralikowej, w których uczestniczy także jej córka Ewa.
W ramach realizacji zadania – przygotowania merytorycznego i graficznego albumu o łemkowskich krywulkach (w wersji papierowej i do sieci) – nasi eksperci i dokumentaliści starali się dotrzeć do najważniejszych kolekcji, które znajdują się w zbiorach publicznych i prywatnych w Polsce. Były to krywulki wykonane przez Annę Dobrowolską i jej rodzinę, krywulki z okresu międzywojennego w kolekcjach muzealnych i te znajdujące się w zbiorach domów kultury, zespołów łemkowskich i osób prywatnych. Udało nam się dotrzeć do większości zaplanowanych miejsc i udokumentować na potrzeby albumu ponad 100 łemkowskich krywulek.
W przygotowanym albumie zamieszczamy teksty na temat regionu, strojów łemkowskich, historii tworzenia krywulek i karpackiej biżuterii koralikowej oraz wybraną bibliografię źródłową. Zamieściliśmy także wybrane zdjęcia archiwalne, ukazujące krywulki i kulturę łemkowską w jej pełnym trwaniu przed drugą wojną światową.
Pobierz bezpłatny album
W proces przygotowania edytorskiego i graficznego albumu zaangażowani byli wybitni specjaliści i artyści. Wszystkim raz jeszcze dziękujemy za pomoc i wsparcie w realizacji projektu. Mamy nadzieję, że nasza wspólna praca przyczyni się do upowszechnienia wiedzy o historii i współczesności łemkowskich krywulek.
***
Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
