Łemkowskie krywulki, szczególnie te wykonane współcześnie, znajdują się także w zbiorach zespołów ludowych. Kolekcję kilkunastu krywulek posiada Łemkowski Zespół Pieśni i Tańca „Kyczera”, który ma siedzibę w Legnicy.
Zespół „Kyczera” działa od 1991 roku pod kierunkiem Jerzego Starzyńskiego. Członkami „Kyczery” są młodzi Łemkowie z różnych miejscowości Dolnego Śląska. Do tej pory przez szeregi Zespołu przewinęło się ponad pół tysiąca młodych ludzi. Zespół jako jeden z nielicznych propaguje folklor łemkowski. W swoim repertuarze posiada zarówno formy tradycyjne, takie jak obrzędy „Wesele łemkowskie” (zachodnia Łemkowszczyzna), „Sobitky” (wioski łemkowskie z doliny Ropy) czy inscenizację „Fedory” (Bińczarowa i Florynka), jak również stylizowane, np. wiązanki tańców łemkowskich z Komańczy, Bednarki, Polan k. Dukli i Nowej Wsi k. Krynicy.
Program Zespołu jest programem autorskim, opartym na własnych materiałach etnograficznych zgromadzonych podczas badań terenowych oraz kwerend archiwalno-muzealnych i bibliotecznych. Zespół prezentuje się w strojach łemkowskich, które zrekonstruował na podstawie zgromadzonych oryginalnych elementów ubioru z Jaworek, Leluchowa, Nowej Wsi, Boguszy, Świątkowej Małej, Polan i Komańczy.
Zespół dał do tej pory ponad 1200 koncertów. Prezentował się na wielu prestiżowych festiwalach, m.in. w Meksyku, Chinach, Indonezji, Gruzji, Indiach, Peru, Francji, Ukrainie, Rosji, Izraelu, Portugalii i Czechach. Za swoje prezentacje był nagradzany m.in. na Międzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem, Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu, Festiwalu „Ukraiński Śpiew w Świecie” w Kijowie, Ogólnopolskim Festiwalu Zespołów Artystycznych Wsi Polskiej w Kielcach oraz Festiwalu „Ziemia i Pieśń” w Szprotawie.
Zespół „Kyczera” podczas występu w Powsinie, 2023. Fot. R. A. Dul.
Największym przedsięwzięciem kulturalnym realizowanym przez Zespół jest Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny „Świat pod Kyczerą”. Wydarzenie trwa zwykle około dziesięciu dni i obejmuje dwa odległe regiony kraju: Dolny Śląsk i Małopolskę. Głównym ośrodkiem festiwalowym dla części dolnośląskiej jest Legnica, a dla części małopolskiej Krynica-Zdrój. W ramach festiwalu co roku prezentuje się około dziesięciu grup, w tym 7-8 grup zagranicznych.
Zespół był organizatorem kilku konferencji naukowych oraz wielokrotnie organizował warsztaty tańców łemkowskich, prezentacje tradycyjnych potraw łemkowskich i konkursy na najstarsze pieśni. Utworzył także specjalistyczną bibliotekę, w której gromadzi wydawnictwa o Łemkach i Łemkowszczyźnie, również te ukazujące się poza granicami Polski. W chwili obecnej zbiory biblioteczne Zespołu liczą blisko 10 tysięcy woluminów (książki, czasopisma, mapy) i bogate zbiory audiowizualne.
Zespół prowadzi również izbę etnograficzną, posiada też bogatą kolekcję oryginalnych strojów łemkowskich. Młodzi tancerze występują na scenie najczęściej we współczesnych kopiach dawnych strojów, dzięki czemu Zespół zachowuje wierność tradycji i ukazuje bogactwo łemkowskiej kultury i tańców. Do strojów wschodniołemkowskich tancerki zakładają także krywulki, które były (i są) charakterystyczne dla stroju z okolic Komańczy.
Krywulki ze zbiorów Zespołu „Kyczera”. Fot. B. Duleba, 2025.
W kolekcji Zespołu znajduje się kilkanaście krywulek, których część wykonała Anna Dobrowolska z Krzywej, zaś część jej łemkowski uczeń z Ukrainy – Andriy Bobyk z Tarnopola. Jest on Łemkiem z pochodzenia, którego rodzina została przesiedlona z Polski w okolice Tarnopola w ramach Akcji „Wisła”. Andriy kultywuje tradycje swoich łemkowskich przodków i jest mistrzem wykonywania karpackiej biżuterii koralikowej. Wykonane przez niego krywulki nawiązują do wzorów starych krywulek komaneckich.
Dokumentowanie krywulek ze zbiorów Zespołu „Kyczera”.
Dziękujemy Panu Jerzemu Starzyńskiemu, dyrektorowi Łemkowskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Kyczera”, za pomoc w realizacji dokumentacji, udostępnienie wspaniałego archiwum i cenne konsultacje etnograficzne.
***
Projekt „Cyfrowy katalog łemkowskich krywulek ze zbiorów publicznych i prywatnych w Polsce. Identyfikacja, digitalizacja, opis i upowszechnienie zbiorów” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa – Wspólnie dla dziedzictwa.
