Z dumą prezentujemy cyfrowy katalog łemkowskich krywulek – unikatowe opracowanie poświęcone tworzeniu tradycyjnej biżuterii koralikowej, czyli ważnego elementu niematerialnego dziedzictwa kulturowego Łemkowszczyzny i polskich Karpat. Publikacja jest efektem wielomiesięcznej pracy badaczy, dokumentalistów i twórczyń ludowych, których łączy wspólna misja kultywowania i popularyzacji tego niezwykłego rzemiosła. Katalog jest dostępny do pobrania poniżej. Zapraszamy do lektury!
Tworzenie łemkowskich krywulek i ludowej biżuterii koralikowej to ważne elementy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Łemkowszczyzny i polskich Karpat. W 2023 roku Fundacja na Rzecz Niematerialnego Dziedzictwa Kultury w Polsce realizowała projekty badawczo-dokumentacyjne poświęcone historii tworzenia, użytkowania i dokumentowania ludowej biżuterii karpackiej, tworzonej z małych kolorowych szklanych koralików. Eksperci Fundacji wsparli także starania łemkowskich twórczyń w przygotowaniu wniosku do Narodowego Instytut Dziedzictwa o wpis wykonywania łemkowskich krywulek na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Decyzją Ministry Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Hanny Wróblewskiej, z dnia 8 sierpnia 2024 roku, Wykonywanie krywulek łemkowskich według tradycji z Komańczy i okolic zostało wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jest to pierwszy wpis na tej liście związany z dziedzictwem niematerialnym mniejszości etnicznej w Polsce.
W 2025 roku, dzięki dofinansowaniu z Narodowego Instytutu Dziedzictwa w ramach Programu „Wspólnie dla dziedzictwa”, nasza Fundacja realizowała zadanie pn. Cyfrowy katalog łemkowskich krywulek ze zbiorów publicznych i prywatnych w Polsce. Identyfikacja, digitalizacja, opis i upowszechnienie zbiorów. Celem zadania było przygotowanie edytorskie i artystyczne cyfrowego katalogu łemkowskich krywulek, które znajdują się w wybranych zbiorach publicznych i prywatnych w kraju.
W ramach realizacji zadania nasi eksperci i dokumentaliści starali się dotrzeć do najważniejszych kolekcji krywulek, które znajdują się w zbiorach publicznych i prywatnych w Polsce. Były to krywulki wykonane przez Annę Dobrowolską i jej rodzinę, krywulki z okresu międzywojennego w kolekcjach muzealnych, a także te znajdujące się w zbiorach domów kultury, zespołów łemkowskich i osób prywatnych. Udało nam się dotrzeć do większości zaplanowanych miejsc i udokumentować na potrzeby katalogu kolekcję ponad 100 łemkowskich krywulek. Ich wizerunki i opis zamieszczamy w cyfrowym katalogu.
W przygotowanym katalogu zamieszczamy teksty na temat regionu, strojów łemkowskich, historii tworzenia krywulek i karpackiej biżuterii koralikowej oraz wybraną bibliografię źródłową. W katalogu zamieściliśmy także wybrane zdjęcia archiwalne, ukazujące krywulki i kulturę łemkowską w jej pełnym trwaniu przed drugą wojną światową. Czas wojny i haniebna Akcja „Wisła” sprawiły, że większość Łemków została wygnana ze swojej ojczyzny i wiele cennych zabytków, w tym krywulki, uległo zniszczeniu lub zaginęło. Realizując projekt katalogu staraliśmy się dotrzeć do tych zbiorów i kolekcji, które przetrwały do dziś w muzeach, zespołach i u osób prywatnych. Mamy nadzieję, że przygotowany katalog posłuży badaczom i łemkowskim twórczyniom do dalszej pracy badawczej i artystycznej.
Katalog do pobrania
W proces przygotowania edytorskiego i graficznego katalogu zaangażowani byli wybitni specjaliści i artyści. Wszystkim raz jeszcze dziękujemy za pomoc i wsparcie w realizacji projektu. Mamy nadzieję, że nasza wspólna praca przyczyni się do upowszechnienia wiedzy o historii i współczesności łemkowskich krywulek.
***
Projekt „Cyfrowy katalog łemkowskich krywulek ze zbiorów publicznych i prywatnych w Polsce. Identyfikacja, digitalizacja, opis i upowszechnienie zbiorów” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa – Wspólnie dla dziedzictwa.
