W 2025 roku Fundacja na Rzecz Niematerialnego Dziedzictwa Kultury w Polsce realizowała zadanie pn. Cyfrowy katalog łemkowskich krywulek ze zbiorów publicznych i prywatnych w Polsce. Identyfikacja, digitalizacja, opis i upowszechnienie zbiorów. Celem zadania było przygotowanie edytorskie i artystyczne cyfrowego katalogu łemkowskich krywulek, które znajdują się w wybranych zbiorach publicznych i prywatnych w kraju.
Po II wojnie światowej tworzeniem krywulek zajmowało się bardzo wąskie grono twórczyń – panie Daria Boiwka i Maria Huk z Komańczy. Pani Huk przekazała tę umiejętność i wiedzę o krywulkach swojej córce, Annie Dobrowolskiej, jej córkom oraz wnuczce. Dzięki temu w rodzinie pani Dobrowolskiej wytwarzaniem krywulek zajmuje się już piąte pokolenie. Krywulki wykonywane przez Annę Dobrowolską i jej rodzinę są szczególnie cenione, bo bezpośrednio nawiązują do najstarszych wzorów. Zamawiają je zespoły łemkowskie i kolekcjonerzy ludowej biżuterii, zakupują państwowe i prywatne muzea etnograficzne w kraju i za granicą. Rodzina Anny Dobrowolskiej wciąż tworzy nowe krywulki, ale w swoich rodzinnych zbiorach przechowuje też te najstarsze, „po babciach”, i te współczesne.
Krywulki łemkowskie wykonane przez Darię Boiwkę, okres powojenny. Fot. B. Duleba, 2023. Z archiwum FNDK.
W ramach realizacji zadania nasi eksperci i dokumentaliści starali się dotrzeć do najważniejszych kolekcji krywulek, które znajdują się w zbiorach publicznych i prywatnych w Polsce. Były to krywulki wykonane przez Annę Dobrowolską i jej rodzinę, krywulki z okresu międzywojennego w kolekcjach muzealnych, a także te znajdujące się w zbiorach domów kultury, zespołów łemkowskich i osób prywatnych. Udało nam się dotrzeć do większości zaplanowanych miejsc i udokumentować na potrzeby katalogu kolekcję ponad 100 łemkowskich krywulek. Ich wizerunki i opis zamieściliśmy w cyfrowym katalogu.
Łemkinie z Komańczy w krywulkach. Fot. S. Potocki, początek lat 40. XX w. Z archiwum Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
W przygotowanym katalogu opublikowaliśmy teksty na temat regionu, strojów łemkowskich, historii tworzenia krywulek i karpackiej biżuterii koralikowej oraz wybraną bibliografię źródłową. W katalogu zamieściliśmy także wybrane zdjęcia archiwalne, ukazujące krywulki i kulturę łemkowską w jej pełnym trwaniu przed drugą wojną światową. Czas wojny i haniebna Akcja „Wisła” sprawiły, że większość Łemków została wygnana ze swojej ojczyzny i wiele cennych zabytków, w tym krywulki, uległo zniszczeniu lub zaginęło. Realizując projekt katalogu staraliśmy się dotrzeć do tych zbiorów i kolekcji, które przetrwały do dziś w muzeach, zespołach i u osób prywatnych. Mamy nadzieję, że przygotowany katalog przyczyni się do popularyzacji wiedzy o niematerialnym dziedzictwie kulturowym Łemków, a także do zachowania tego unikalnego w skali całego kraju rękodzieła.
Katalog do pobrania
W proces przygotowania edytorskiego i graficznego katalogu zaangażowani byli wybitni specjaliści i artyści, którym serdecznie dziękujemy za pomoc i wsparcie w realizacji projektu. Mamy nadzieję, że nasza wspólna praca przyczyni się do upowszechnienia wiedzy o historii i współczesności łemkowskich krywulek.
***
Projekt „Cyfrowy katalog łemkowskich krywulek ze zbiorów publicznych i prywatnych w Polsce. Identyfikacja, digitalizacja, opis i upowszechnienie zbiorów” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa – Wspólnie dla dziedzictwa.
